نحسي ماه صفر، خرافه يا واقعيت؟

    موضوع: اخبار, مقالات دینی تاریخ ارسال: 1393/09/30 - 20:37




     سعد و نحس بعضي ايام در اسلام به خاطر وقايعي که در آن اتفاق افتاده، پذيرفته شده است تا به اين وسيله مردم به وقايع گذشته توجه کنند و از آن عبرت‌ گرفته و براي دفع آن به خدا متوسل شوند.

    با فرا رسيدن ماه صفر، برخي افراد فکر مي‌کنند که اين ماه داراي نحسي است و هنگامي که وارد اين ماه مي‌شوند، هيچ کاري را آغاز نمي‌کنند تا مبادا فرجامي منحوس داشته باشد!
     
    به راستي سعد و شومي ايام تأثيري در زندگي انسان دارد؟ براي پاسخ به اين سؤال ابتدا تعريفي از دو واژه «سعد» و «نحس» ارايه مي‌شود و سپس براي بررسي صحت يا سقم نحسي ايام مختلف به ويژه ماه صفر، به قرآن کريم رجوع مي‌کنيم.
     
    *معناي لغوي سعد و نحس
     
    «سعد» به معناي فراهم شدن امور و مقدمات الهي براي رسيدن به خير دنيوي و اخروي است(1) و در مقابل آن، تفاوت و يا نحس قرار دارد. «نحس» در لغت به معناي سرخ شدن افق همچون مس گداخته است و در اصطلاح به هر چيز شوم نحس گفته مي‌شود. (2) فراهم نشدن مقدمات و امور کارها نيز نحس تلقي مي‌شود.
     
    *نحوست ايام در کدام آيات آمده است؟
     
    در آيات قرآن تنها در 2 مورد اشاره به «نحوست ايام» شده است:
     
    1- آنجا که مي‌فرمايد: «ما تندباد وحشتناک و سردي را «فِي يوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ» (در يک روز شوم مستمر) بر آن‌ها فرستاديم که مردم را همچون تنه‌هاي نخل ريشه‌کن شده از جا بر مي‌کند». (3)
     
    2- در آيه‌اي ديگر مي‌فرمايد: «فَأَرْسَلْنا عَلَيهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي أَيامٍ نَحِساتٍ»(4)  مانند بادي سخت و سرد در روزها شومي بر آنها مسلّط ساختيم».
     
    در نقطه مقابل، تعبير «مبارک» نيز در بعضي از آيات قرآن ديده مي‌شود، چنان که درباره شب قدر مي‌فرمايد: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيلَةٍ مُبارَکَةٍ» ما قرآن را در شبي پربرکت نازل کرديم». (5)
     
    به اين ترتيب قرآن فقط اشاره سربسته‌اي به اين مسئله دارد، پس مي‌توان گفت تا اينجا اصل سعد و مبارک بودن بعضي ايام و نحس بودن بعضي روزها را به صورت اجمال پذيرفته است.
     
    *ديدگاه علامه طباطبايي و آيت‌الله مکارم درباره نحسي ايام
     
    نظر مفسران در اين باره خواندني است:
     
    - علامه سيد محمدحسين طباطبايي در ذيل آيه 19ـ20 قمر مي‌فرمايند: «از نظر عقلي نمي‌توان دليلي اقامه کرد که فلان زمان نحس است و فلان وقت سعد، چون اجزاي زمان مثل هم هستند و ما هم که بر علل و اسباب مؤثر در حوادث احاطه علمي نداريم تا بگوييم فلان قطعه از زمان نحس است و قطعه ديگر سعد، امّا از نظر شرعي دو آيه در قرآن داريم که ظاهر اين آيات و سياق آن‌ها بيش از اين دلالت ندارد و آن ايام خاص (7 شبانه روز) که عذاب بر قوم ثمود ارسال شد، روزهاي نحسي بوده‌اند، ولي ديگر نمي‌رساند که حتي‌ همان روزها در هفته بعد و در ماه بعد و ... ايام نحس هستند.
     
    چون اگر تمام آن ايام نحس باشند در تمام سال، لازمه‌اش اين است که تمام زمان‌ها نحس باشند و همچنين ظاهر آياتي که دلالت بر سعد بودن ايام دارد به خاطر همراهي آن ايام با امور بزرگ و افاضات الهي و کارهاي معنوي است، مثل امضا تقدير است، نزول ملائکه و روح، انجام عبادات... و اخبار هم نتيجه‌اش اين است که نحس بودن ايام به خاطر کارهاي زشتي است که در آن واقع شده است و سعد بودن ايام به خاطر کارهاي نيک ديني و يا عرفي است، امّا اينکه قطعه‌اي از زمان خاصيت تکويني سعد و نحس داشته باشد، قابل اثبات نيست.(6)
     
    - آيت‌الله ناصر مکارم شيرازي: از نظر عقل محال نيست که اجزا زمان با يکديگر تفاوت داشته باشند، بعضي داراي ويژگي‌هاي نحوست و بعضي ويژگي‌هاي ضد آن هرچند عقلاً قابل اثبات نيست، ولي از نظر شرعي اگر دليلي باشد قابل پذيرش است و مانعي براي آن نيست».
     
    بعد ايشان در تفسير نمونه روايات را مورد بررسي قرار مي‌دهد و بهترين راه جمع را ميان اخبار مختلف در اين باب اين مي‌داند که اگر روزها هم تأثيري داشته باشند به فرمان خدا است، هرگز نبايد براي آن‌ها تأثير مستقلي، قائل شد و از لطف خداوند خود را بي‌نياز دانست وانگهي نبايد حوادثي را که غالباً جنبه کفاره اعمال نادرست انسان دارد به تأثير ايام ارتباط داد و خود را تبرئه کرد. (7)
     
    *آيا روايات از نحسي ايام سخن به ميان آورده‌اند:
     
    مرکز مطالعات و پاسخگويي به شبهات حوزه علميه قم درباره اينکه آيا ائمه معصومين درباره سعد و نحس بودن ايام سخني به ميان آورده‌اند، اين چنين پاسخ مي‌دهد: در روايات اسلامي به احاديث زيادي در زمينه «نحس و سعد ايام» برخورد مي‌کنيم که هر چند بسياري از آن‌ها روايات ضعيف هستند، ولي در بين آن‌ها روايات معتبري داريم که به برخي روايات اشاره مي‌کنيم:
     
    -از اميرمؤمنان(ع) درباره روز «چهارشنبه» و فال بدي که به آن مي‌زند و سنگيني آن و اينکه منظور کدام چهار‌شنبه است، سؤال شد، حضرت فرمود: فرمود چهارشنبه آخر ماه است که در محاق اتفاق افتد و در همين روز «قابيل» برادرش «هابيل» را کشت... و خداوند در اين روز چهارشنبه تندباد را بر قوم عاد فرستاد،(8) لذا بسياري از مفسران به پيروي از روايات، آخرين چهارشنبه هر ماه را روز نحس مي‌دانند و از آن به «اربعاء لاتدور» تعبير مي‌کنند، يعني چهارشنبه‌اي که تکرار نمي‌شود.
     
    -در بعضي ديگر از روايات مي‌خوانيم که روز اوّل ماه روز سعد و مبارکي است، چرا که آدم در آن آفريده شد ‌و همچنين روز 26 چرا که خداوند دريا را براي موسي شکافت. (9)
     
    - امام صادق(ع) درباره نوروز فرمود: «روز مبارکي است که کشتي نوح بر جودي قرار گرفت و جبرئيل بر پيامبر اسلام نازل شد و روزي است که علي(ع) بر دوش پيامبر(ص) رفت، بت‌هاي کعبه را شکست و داستان غدير خم مصادف با نوروز بود. (10)
     
    * چرا سعد و نحس بعضي ايام پذيرفته شده است؟
     
    علل اين امر را چند چيز مي‌توان دانست:
     
    1- وجود وقايعي که در اين ايام واقع شده است باعث سعد و يا نحس آن شده است، چنان که در بعضي روايات ديگر مي‌خوانيم که روز سوّم ماه روز نحسي است، چرا که آدم و حوا در آن روز از بهشت رانده شدند و لباس بهشتي از تن آن‌ها کنده شد (11)و يا اينکه روز هفتم ماه روز مبارکي است، چرا که حضرت نوح سوار بر کشتي شد. (12)
     
    2- توجه دادن مسلمين به حوادثي که در گذشته واقع شده است تا رفتار و اعمال خود را بر حوادث تاريخي سازنده تطبيق دهند و از حوادث مخرّب و روش بنيان‌گذاران آن‌ها فاصله گيرند.
     
    لذا در روايات فراوان سعد و نحس ايام را با بعضي از حوادث مطلوب يا نامطلوب پيوند مي‌دهد، مخصوصاً در مورد روز عاشورا که بني‌اميه به گمان پيروزي (ظاهري) بر اهل‌بيت آن روز مسعود و مبارکي مي‌شمرده و در روايات شديداً تبرک به آن روز نهي شده و حتي دستور داده‌اند که آن روز را روز ذخيره آذوقه سال و مانند آن قرار ندهند، بلکه کسب و کار را در آن روز تعطيل کرده و عملاً از برنامه بني‌اميه فاصله بگيرند، پس توجه دادن اسلام به سعد و نحس ايام براي اين است که به يک سلسله حوادث تاريخي آموزنده توجه شود.
     
    3- توسل و توجه به ساحت قدس الهي و استمداد از ذات پاک پروردگار، بنابراين  در روايات متعددي توصيه شده که در روزهايي که نام نحس بر آن گذارده شده با دادن صدقه و يا خواندن دعا و قرآن و توکل بر ذات الهي و استمداد از لطف او خود را بيمه کنيد.
     
    4- توجّه به اين نکته که غالباً حوادث جنبه کفاره اعمال نادرست خود انسان است و ايام ارتباط و تأثير مستقيم ندارد، بلکه ايام را مي‌توان با توبه و استغفار به روزهاي مبارک و سعد تبديل کرد.
     
    *نتيجه‌گيري
     
    در اسلام سعد و نحس بعضي ايام به خاطر وقايعي که در آن اتفاق افتاده، پذيرفته شده است تا به اين وسيله مردم به وقايع گذشته توجه کنند و از آن درس‌ها و عبرت‌ها گرفته و براي دفع آن به خدا متوسل شوند، از او مدد جويند و از مجازات و مکافات اعمال خويش غافل نباشد.
     
    هر چند افراط در مسأله سعد و نحس ايام يه هيچ وجه مورد پذيرش اسلام نيست، اينکه انسان به هر کاري بخواهد دست بزند، مثلاً به سراغ سعد و نحس ايام برود و عملاً از بسياري فعاليت‌ها باز بماند، نه مورد تأييد عقل است و نه مورد تأييد شرع، درست نيست که انسان به جاي بررسي عوامل شکست و پيروزي خود، گناه همه شکست‌ها را به گردن شومي ايام اندازد، بي‌ترديد چنين کاري جز فرار از حقيقت و تبيين خرافي حوادث زندگي نيست.
     
    اما درباره ماه صفر بايد گفت: چون در اين ماه رحلت پيامبر اکرم(ص) و چند تن از امامان معصوم(ع) اتفاق افتاده است، در روايات آمده که براي دفع آفات و بلاياي اين ماه، بسيار صدقه دهند، نه از آن جهت که به آن معنا نحس باشد، بلکه به خاطر از دست دادن پيامبر(ص) براي مردم روزهاي خوبي نيست.
     
    *پي‌نوشت‌ها:
     
    1- راغب اصفهاني، المفردات في غريب القرآن، (دفتر نشر الکتاب، چاپ دوم، 1404) صفحه 232.
     
    2- همان، صفحه 485.
     
    3- سوره قمر، آيه 19ـ20.
     
    4- سوره فصلت،آيه 16.
     
    5- سوره دخان، آيه 3.
     
    6- علامه سيد محمد حسين طباطبايي، الميزان، في تفسير القرآن، (تهران، دارالکتب الاسلاميه، چهارم، 1362،جلد 19، صفحات 79ـ83 با تلخيص.
     
    7- تفسير نمونه، جلد 23، صفحه 41 و 47 با تلخيص.
     
    8- تفسير نورالثقلين، جلد 5، صفحه 183، حديث 25، به نقل از تفسير نمونه جلد 23، صفحه 43.
     
    9- تفسير نورالثقلين، صفحه 105، حديث 25، به نقل از تفسير نمونه، جلد 23، صفحه 43، و ر.ک: محسن فيض کاشاني، تفسير الصافي، (بيروت، لبنان، مؤسسة الاعلمي، للمطبوعات، چاپ دوم، 1402 ه‍ ، 1982 م ح 5، صفحات 101ـ102.
     
    10- بحارالانوار، جلد 59، صفحه 92.
     
    11- تفسير نورالثقلين، جلد 5، صفحه 58، به نقل از تفسير نمونه، جلد 23، صفحه 43.
     
    12- تفسير نورالثقلين، جلد 5، صفحه 61، به نقل از تفسير نمونه، جلد 23، صفحه 43.
     
     *منابع براي مطالعه بيشتر
     
    1. ترجمه الميزان، علامه طباطبايي، جلد 19، ذيل آيه 19 قمر.
     
    2. ترجمه تفسير صافي، جلد دوم، ذيل آيه 19 قمر.
     
    3. تفسير نمونه، آيت‌الله مکارم شيرازي، جلدهاي 23ـ37ـ47 و جلد 20، صفحه 240.

    دينداري در عصر غيبت

    امتحان مردم يکي از سنتهاي مهم الهي است که در تمام دوران زندگي بشر به شيوه هاي گوناگون انجام مي گيرد تا ميزان پاي بند افراد به اصول و احکام ديني مشخص شود. بر اين اساس يکي از حکمتهاي مهم غيبت امام دوازدهم نيز امتحان مردم است که اين...

    سِر الهام‌ بخشي واقعه عظيم عاشورا

      يکي از بحث‌هاي مهم درباره تاريخ عاشورا بررسي راز الهام‌بخشي اين واقعه است که نوشتار حاضر درصدد پرداختن به چهار عامل اصلي اين الهام‌بخشي يعني: 1ـ دين، 2ـ حسين(ع)، 3ـ ياران 4ـ پيام‌رسانان است. اشاره يکي از ويژگي‌هاي بزرگ...

    صبر اباعبدالله (ع) در مصيبت حضرت علي‌اصغر (ع)

    مقاله حاضر از 3 بخش تشکيل شده که بخش اول به مفهوم صبر پرداخته، در بخش دوم به بررسي مفهوم صبر از ديدگاه قرآن و روايات پرداخته و در بخش سوم مصاديقي از صبر در کربلا ذکر شده است. مفهوم صبر صبر در لغت به معناي حبس و باز داشتن است....

    حجه الاسلام امینی :روحانيان در ماه رمضان به تفسير دعاهايي مورد نياز جوانان ...

    حجت الاسلام علي اصغر اميني روز گذشته 26 تير در مراسم غبارروبي و عطرافشاني مسجد جامع شهر بردسکن گفت: با توجه به اينکه بحث تهاجم فرهنگي دشمنان متاسفانه به روستاها رسوخ پيدا کرده است، مبلغان مي توانند در ماه مبارک رمضان با ...

    جايگاه عيد نوروز در اسلام

      عيد نوروز سرآغاز طراوت طبيعت و جوان شدن جهان و تازه شدن فضاي زندگي طبيعي انسان است. نوروز جشن بالندگي طبيعت، جشن آغازي دوباره و جشن ايرانيان كهن است. مورخان نوروز را جشن همگاني در فرهنگ ايران و بين النهرين و آيين نوروزي...

    ارسال دیدگاه
    ارسال دیدگاه شما در مورد مطلب

    کد امنیتی :
    شامل تصویر کد امنیتی به صورت CAPTCHA.
    بارگزاری مجدد کد



نظر شما در مورد سیستم جدید سایت نماز جمعه چیست ؟
عالی
خوب
متوسط
ضعیف
نظری ندارم...


تمامی حقوق این سایت متعلق به دفتر امام جمعه بردسکن می باشد